امکان سقط جنین در روشهای پیشگیری از بارداری از منظرعلم و دین
امکان سقط جنین در روشهای پیشگیری از بارداری از منظرعلم و دین
ساجده قاسمی
دکترای داروسازی و علوم دارویی
مقدمه :
مسأله سقط جنین [1] موضوعی است که درمتون مختلف علمی و دینی به شکل گستردهای به آن پرداخته شده است ومحصول تحولات علمی واجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی کشورهااست. به طوری که ارتباط آن با انفجار جمعیت، محدودیت منابع، حقوق بشر، حقوق وآزادی زنان، منافع دولتها ودر نهایت، مصالح جامعه بشری قابل بحث است.
آنچه درمطالعات به چشم می خورد، بررسی جنبههای مختلف سقط جنین است، به طوری که در بررسی این موضوع، گاه ازدیدگاه اخلاق به آن پرداخته شده ونظریات مکاتب مختلف درمورد سقط جنین بررسی گردیده است (1-9). ازسوی دیگر، سقط جنین درحقوق نیز جایگاه خاص خود را دارد، به طوری که علی رغم قانون واحد درمنشور ملل متحد، کشورهای مختلف از نظر جواز یا عدم جواز سقط، رویکردهای متفاوتی دارند (18-10).
دیدگاه بعدی، مربوط به علم پزشکی است. اشاره به موارد گزارش شده ازسقط جنین، عوارض و پیامدهای آن وشرایطی که پزشک را مجاز به توصیه سقط می نماید، از جمله دیدگاههای قابل بحث دراین حیطه است (19-22). درنهایت، بررسی سقط جنین درادیان مختلف، مورد بحث است واین که ادیان الهی با این موضوع چگونه برخورد می نمایند (23-30). اما با وجود تلاشهای بسیار، هنوز ارتباط منطقی بین حوزههای مختلف برقرارنشده است و طرح بحث سقط جنین دریک حوزه ، باعث ایجاد ابهام جدیدی در حوزههای دیگرمی گردد.
درمورد سقط جنین نیزدرنگاه اول تفاوتی ظاهری بین توصیه های علم پزشکی وتعاریف اسلامی به چشم می خورد و این وظیفه متخصصین حوزه دینی است که به علت عهده دار بودن صیانت فقه اسلامی بتوانند با مکاتب وآرای مختلف آشنا شوند و موضوعات مهم فقهی را براساس دستاوردهای علمی جدید، مورد بررسی قراردهند. ازطرف دیگر، متخصصین علوم پزشکی با دراختیار قراردادن این یافتهها و تشریح آنها باید به اتخاذ تصمیم صحیح، کمک نمایند (30).
دراین رابطه یکی از سؤالاتی که ممکن است مطرح شود، این است که با توجه به مراحل تکامل جنین، آیا روشهای جلوگیری از بارداری به خصوص وسایل داخل رحمی (IUD)[2] و روشهای پیشگیری اورژانسی، می توانند مصادیقی ازسقط جنین محسوب شوند؟ این درحالی است که بسیاری ازافراد دراستفاده ازاین روشها دچارتردید هستند و برای رفع این ابهام به فقها و گاه متخصصین حِرَف پزشکی مراجعه می نمایند. به همین منظور، هدف ازاین مطالعه جمع بین دیدگاه علم پزشکی و فقه اسلامی در پاسخ به سؤالی است که به شکل روشن به آن پرداخته نشده است.
روش شناسی :
در پاسخ به سؤال مطرح شده با استفاده از روش تحقیقی ترویجی به جمع آوری اطلاعات دردوحوزه علوم پزشکی ومنابع اسلامی پرداخته شد. بدین منظورمکانیسم روشهای پیشگیری ازبارداری،مقایسه مراحل رشد جنین از دیدگاه علم پزشکی و آیات و روایات اسلامی و موضع دین اسلام درسقط جنین بررسی شده است. درمورد مکانیسم پذیرفته شده ، عارضه روش مورد بحث و دوز مؤثر روشهای پیشگیری از بارداری، کتب داروشناسی مرجع[3] ودر مورد تکامل جنین، کتب جنین شناسی مرجع[4]–[5] استفاده گردید. دراین بخش، از پرداختن به جزئیاتی که کمکی در یافتن پاسخ نمی کند خودداری شده است. دربررسی دیدگاه اسلامی، ابتدا به بررسی فقه دیدگاه اسلامی اهل تسنن واهل تشیع پرداخته و سپس مراحل تکامل جنین درآیات و روایات بیان شده است. منابع تحقیقی این بخش ، مطالعات انجام شده در فقه اسلامی می باشد. ازسوی دیگر، با رویکردی مشابه آنچه در برخی مطالعات به چشم می خورد، مراحل رشد جنین در دو حوزه مذکور مقایسه گردید.درپایان مکانیسم روشهای پیشگیری ازبارداری، فارماکوکینتیک [6] ، فارماکودینامیک [7] وعوارض برخی از روشها، در کنار زمان دقیق مراحل تکامل جنین ، مبنای تصمیم گیری واقع گردید.
الف) درروش تزریقی برخلاف روش خوراکی، گنادوتروپین [1] به شکل مؤثری مهار شده و تخمک گذاری صورت نمی گیرد. ب) تغلیظ ترشحات دهانه رحم ج) نامناسب کردن اندومتر (32).
