محتوی این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست، قبل از هرگونه اقدام به خود درمانی به پزشک متخصص مراجعه کنید.

دستگاه گوارش چیست؟

دستگاه گوارش یکی از مهمترین بخش‌های بدن است که شامل معده، روده باریک، روده بزرگ، کیسه صفرا و کبد می‌باشد. مشکلات گوارشی متاسفانه روز به روز در حال افزایش می‌باشند. و این بدلیل سبک زندگی نامناسب و عدم تحرک است. علت مشکل گوارش باید حتما توسط پزشک بررسی شود و نمی‌توان بدون توجه به علائم و دلیل بروز مشکلات گوارشی به فکر درمان دستگاه گوارش شد. انواع مشکلات گوارشی در بزرگسالان و کودکان باید توسط خود آنها و اطرافیان جدی گرفته شود. دستگاه گوارش وظیفه هضم غذا و تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن را بر عهده دارد. حتی اگر تغذیه مناسب داشته باشید ولی دستگاه گوارش بدرستی کار خود را انجام ندهد، احتمال بروز مشکلات جدی وجود دارد.

انواع بیماری‌های دستگاه گوارش:

به مجموعه‌ای از اختلالات و بیماری‌های مرتبط به عملکرد و ساختار اندام‌های دستگاه گوارش گفته می‌شود. این بیماری‌ها می‌توانند یک یا چند ارگان سیستم گوارش را در گیر کنند و کار خود را بدرستی انجام ندهند. در چنین شرایطی ممکن است هضم غذا به درستی انجام نشود و نتوانیم شاهد عملکرد مناسب سیستم گوارش باشیم. بیماری‌های دستگاه گوارش انواع بسیار زیادی دارند، که بعضی از آنها شایع‌تر هستند. این بیماری‌ها هر کدام مربوط به اختلالات و مشکلات دستگاه گوارش هستند که هر یک از آنها می‌توانند اندام‌ها یا گروهی از آن‌ها را در گیر نمایند. تشخیص مشکلات گوارشی بعهده پزشک می‌باشد. بیماران نباید صرفا با توجه به علائم خود بیماری را تشخیص دهند و حتی خود درمانی کنند. اما شناخت و آگاهی از انواع مشکلات گوارشی به مردم کمک می‌کند که به این مشکلات بی توجه نباشند.

بیماری‌های دستگاه گوارش عبارتند از:

1. گاستریت یا ورم معده: به التهاب بافت پوشی معده (مخاط معده) گاستریت گفته می‌شود. به همین دلیل گاستریت با عنوانهای التهاب معده و یا ورم معده شناخته شده‌اند. اما گاهی این علائم ماه‌ها یا سالها طول می‌کشد که به آن گاستریت مزمن گفته می‌شود. اکثر افراد مبتلا به گاستریت هیچ علامتی ندارند ولی بعضی موارد گاستریت باعث سوءهاضمه می‌شود که در اثر التهاب معده بوجود می آید و شامل درد یا احساس نارحتی در قسمت فوقانی شکم، تهوع و استفراع، احساس سیری، از دست دادن اشتها و کاهش وزن است. اگر گاستریت منجر به آسیب سطحی یا زخم مخاط معده شود ممکن است پوشش معده خون‌ریزی کند که باید بلا فاصله به اورژانس مراجعه کرد. علائم خون‌ریزی معده ممکن است همراه با دل پیچه،دردشکم،احساس خستگی، تنگی نفس،سبکی سر استفراغ خون باشد. گاستریت علل مختلف دارد که مهمترین آن عفونت با هلیکو باکتر پیلوری می‌باشد که نحوه آلوده شدن افراد به این باکتری هنوز دقیق مشخص نیست. ولی ممکن ‌است از طریق تماس با استفراغ، مدفوع، یا بزاق افراد آلوده از فردی به فرد دیگر سرایت کند. غذا یا آب آلوده نیز باعث گاستریت می‌شود. علاوه بر هلیکو باکتر پیلوری ممکن است درد در اثر مصرف دارو‌های غیر استروئیدی (NSAID) مثل بروفن، ناپروکسن و غیره ایجاد شود. با آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی و در صورت نیاز نمونه برداری از مخاط معده (بیوپسی) می‌توان آن را تشخیص داد.

2. معده درد عصبی: یکی از مشکلات گوارشی است که در آن معده فرد به احساسات او واکنش نشان می‌دهد. در چنین شرایطی در فرد با احساس غم، نارحتی، نگرانی خشم و تشویش علائمی مثل احساس گرفتگی، پیچ خوردگی شکم ،لرزش،کشش عضلات،دفع گاز بطور مکرر ،حالت تهوع سوءهاضمه وتنگی نفس ایجاد می‌شود.

3. اولسر پپتیک(Peptic ulcer disease): یکی از رایج ترین انواع بیماری‌های دستگاه گوارش می‌باشد.این بیماری ممکن است ناشی از آسیب لایه‌های داخلی معده ودوازده(ابتدای روده باریک که به اثنی عشری نیز معروف است) باشد. در گذشته در این باور بودند که زخم‌های معده در نتيجه عوامل سبک زندگی مانند استرس زیاد یا خوردن غذاهای تند یا ترشح زیاد اسید معده ایجاد می‌شود. ولی امروزه تحقیقات نشان می‌دهد که دلیل اصلی زخم پپتیک یک باکتری به نام هلیکو باکتر پیلوری است. و یا مصرف طولانی دارو‌های ضد التهاب عیر استروئید ی مثل ناپروکسن و یا بروفن وغیره می‌باشد.

   • علائم زخم پپتیک: احساس سوزش ودرد در ناحیه فوقانی شکم(بین جناغ سینه وناف) یکی از نشانه‌های مشخص برای زخم‌های پپت است.علاوه بر آن باد گلو،حالت تهوع،استفراغ، بی اشتهایی از علائم آن است. این امکان وجود دارد که فرد هیچ علامتی نداشته باشد، ولی اگر کسی بادردشدید وناگهانی شکم،علائم شوک مانند مثل غش کردن ،احساس سبکی سر،تعریق زیاد استفراغ خون که ممکن است خون قرمز روشن باشد یا بصورت قهوه‌ای مواجه شد باید بلافاصله به پزشک مراجعه کند.
   • درمان زخم پپتیک: عدم مصرف الکل، غذاهای تند ومحرک مخاط معده،نوشابه‌ها ی گاز دار وسیگار. گر چه استرس وغذا‌های تند نمی‌توانند موجب یک زخم پپتیک شوند اما گاهی اوقات می‌توانندزخم موجود را تحریک کنند.
   • روش تشخیص اولسر پپتیک: از طریق آندوسکوپی فوقانی تشخیص داده می‌شود.گاهی از طریق تصویر بر داری با خوردن باریم نیز انجام می‌شود

4. رفلاکس معده (GERD): یکی از رایج ترین انواع بیماری‌های دستگاه گوارش است که می‌تواندعلائم خاصی را همراه داشته باشد. رفلاکس معده بعلت باز گشت اسید معده به مری وحتی گاهی به دهان می‌باشد. در صورتی که بیش از دو بار در هفته علائم رفلاکس معده تجربه شود باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.برای توضیح دقیق رفلاکس معده شاید بهتر باشد که سیستم گوارش را توضیح دهیم. در قسمت بالای معده جایی که محل اتصال مری به معده می‌باشد دریچه‌ای وجود دارد که در حالت طبیعی بسته است و در مواقعی که غذا از مری به معده می آید باز می‌شود. در افراد مبتلا به رفلاکس معده این دریچه (اسفنکتر تحتانی مری) بدرستی کار نمی‌کند. یعنی بطور کامل بسته نمی‌شود ویا اینکه بی موقع باز می‌شود. که در نتیجه محتویات معده به مری بر می گردد. این محتویات اسیدی می‌باشند وبه مرور باعث آسیب رسانی به جدار مری می شوند.و فرد مبتلا به رفلاکس معده می‌شود.

   • رفلاکس معده در زمان بارداری: بسیار رایج است ،چنانچه قبل از بارداری به رفلاکس معده مبتلا شده اید احتمال شدت آن درموقع بارداری بسیار زیاد است. تغییرات هورمون در زنان بار دار می‌تواند باعث شل شدن عضلات مری شود و همچنین جنین به معده فشار می آورد وباعث رفلاکس معده می‌شود.
   • علائم رفلاکس معده چیست؟ علائم رفلاکس معده شامل،سوءهاضمه و اختلال در گوارش غذا،ترش کردن تاجایی که بیمار طعم تلخی یا ترشی دردهان وگلو احساس می‌کند،بر گشت آخرین وعده غذایی از معده به دهان،احساس سیری حتی اگر چند ساعت از آخرین وعده غذایی گذشته باشد،درد وسوزش در بالای شکم،احساس درد مشابه با قلب درد،تهوع ودرد قفسه سینه،سرفه خشک،گرفتگی صدا وتحریک تار‌های صوتی و آروغ می‌باشد. اگر رفلاکس معده بموقع درمان نشود احتمال بروز التهاب شدید مری وجود دارد وافراد با مشکل بلع،خرابی دندان مواجه شده وحتی تداوم رفلاکس می‌تواند باعث مشکلات خاصی از جمله سرطان مری ویا سایر بیماری‌های گوارشی را ایجاد کند.
   • درمان رفلاکس معده: برای درمان حتما باید به پزشک متخصص مراجعه کرد. ولی می‌توان با تغیرسبک زندگی مثل کاهش وزن، کاهش حجم وعده غذایی، استفاده از تمرین ورزش‌های مخصوص،و پرهیز از: جویدن آدامس بعد از غذا،مصرف غذاهای چرب،پوشیدن لباس‌های تنگ،مصرف غذاهاونوشیدنیهای محرک رفلاکس معده، پیاز خام، گوجه فرنگی آناناس و مرکبات و استفاده از گیاهانی: مثل بابونه ،ریشه شیرین بیان،ریشه گل ختمی،میوه، سبزیجات،موز،ماست زنجبیل، خربزه وسیب
   • رابطه رفلاکس معده وتنگی نفس: رابطه رفلاکس معده وتنگی نفس یک رابطه پایاپای است چونکه اسید معده به هنگام باز گشت به مری می‌تواند دریچه‌های تنفسی را مسدود کرده وتنفس را مختل کند.در چنین شرایطی بروز سکسکه امری رایج است. گر چه این سکسکه خود سبب تحریک بیشتر معده ومری میشود وباعث بی قراری وکلافگی بیمار می‌شود اما در واقع یک واکنش طبیعی برای باز گشت تنفس به حالت عادی است. تحقیقات نشان می‌دهد که احتمال آنکه فرد مبتلا به رفلاکس معده به تنگی نفس یا اسم دچار شود یا احتمال اینکه فرد مبتلا به آسم به رفلاکس معده دچارشود برابر است. پس رفلاکس معده وتنگی نفس یک رابطه دوطرفه در علم پزشکی است.
   • عوامل تشدید کننده رفلاکس معده: سبک زندگی نا سالم،نداشتن تحرک کافی، سیگار کشیدن مخصوصا بعد از غذای چرب (سیگار کشیدن میزان بزاق را کم کرده و در نتیجه فشارروی اسفنکتر تحتانی مری کم شده و باعث بروز مکرر رفلاکس اسید به معده می‌شود)، الکل، نوشابه‌های گازدار، عدم خواب کافی، عصبانیت، فشار‌های روحی طاقت فرسا، خواب زیاد، بارداری، اجتناب از خوردن صبحانه و خواب با معده پر (حداقل تا دو ساعت بعد از خوردن غذا از خوابیدن پرهیز کنید).

   • آیا رفلاکس معده خطر ناک است: در بیشتر افراد مبتلا به رفلاکس معده اگر بسرعت تحت درمان قرار گیرند دچار عوارض جدی نخواهند شد. ولی در اثر کوتاهی کردن برای درمان بموقع ممکن است عوارض جدی در افراد ایجاد شود.

     • التهاب مری: در این مورد پوشش مری در اثر قرار گرفتن در معرض اسید آسیب می بیند واحتمال زخم در مری یا خون ریزی بوجود می اید.خون ریزی قابل مشاهده نیست اما با آزمایش مدفوع قابل تشخیص است.
     • تنگی مری: اسید می‌تواند باعث زخم وباریک شدن مری شود.معمولا بافت‌های زخمی مدام آسیب دیده وبعد از بهبودی باعث باریک شدن وتنگی مری می شوند.
     • مشکلات ریه وگلو: رفلاکس معده میتواند منجر به التهاب تارهای صوتی،گلو درد با ایجاد صدای خشن شود. اسید ممکن است وارد ریه‌ها شده منجر به ذات‌الریه یا علائم آسم شود،همچنین با گذشت زمان اسید موجود در ریه‌ها می‌تواند منجر به آسیب دائمی شود.
     • مشکلات دندانی: ریفلاکس معده بطور طولانی می‌تواند مینای دندان‌ها را به مرور زمان فرسایش دهد.
     • رفلاکس معده و ورزش: در بعضی افراد مخصوصا ورزشکاران که رژیم ‌های شدید تناسب اندام دارند گاهی برخی حرکات ورزشی می‌تواند منجر به عارضه رفلاکس معده شوند. ورزشکاران باید به چند نکته مهم توجه داشته باشند،تا دو ساعت بعد از غذا خوردن ورزش نکنند ،از خوردن غذاهای سرخ کرده،تند وچرب خوداری کنند و داروهای تجویز شده توسط پزشک برای رفلاکس معده را بموقع مصرف نمایند.
     • بعضی از مشکلات تهدید کننده زندگی می‌تواند علائم مشابه علائم رفلاکس معده ایجاد کند. بعنوان مثال درد قفسه سینه می‌تواند از علائم بیماری‌های قلبی نیز باشد وباید خیلی سریع تشخیص و معالجه داده شود.
   • روش تشخیص رفلاکس معده: آندوسکوپی فوقانی،برسی PH مری، وفشار سنجی مری
5. بیماریهای التهابی روده(IBD): بیماری‌های التهابی روده به گروهی از بیماری‌های مزمن گفته می‌شود که دستگاه گوارش را در گیر می‌کند. دونوع اصلی آن عبارتند از: بیماری کرون که می‌تواند در هر بخش از رودها اتفاق افتد. کولیت اولسراتیو (کولیت زخم شونده) که یکی از بیماری‌های التهابی روده است که بیشتر روده بزرگ را درگیر می‌کند. این بیماری با علامتی همچون حرکات مکرر روده، اسهال، وجود خون درمدفوع، گرفتگی شکم، کاهش وزن ،خستگی، تب و درد شکم همراه است.معمولا اولین ومهمتر ین علائم این مشکل اسهال خونی است که نباید بی توجه به آن بود. متاسفانه روش پیشگیری قطعی برای بیماری‌های التهابی روده هنوز مشخص نشده است. زیرا علت دقیق پیدایش این بیماری‌ها مشخص نیست. اما برخی از تغییرات در سبک زندگی می‌تواند از بوجود آمدن ودر بهبود آن مؤثر باشد.از جمله مصرف غذا‌های سالم ومتنوع با مقدار کافی از میوه‌ها وسبزیجات و عدم استفاده از دخانیات،الکل،مدیریت استرس ،پرهیز،از مصرف غذاهای فراورده،خواب کافی ودرمان بموقع آن.

6. سندرم روده تحریک پذیر(IBS): یک اختلال شایع است که بر دستگاه گوارش تأثیر می گذارد، و بدون درمان وقابل کنترل است،شدت وعلامت آن در افراد مختلف متفاوت است. علت دقیق بروز بیماری سندرم تحریک پذیر بطور دقیق مشخص نیست.

   • علائم روده تحریک پذیر: بسیار متفاوت هستندولی شایع ترین آنهاعباتند از: یبوست، اسهال ودل پیچه،نفخ(وضعیتی است که در آن شکم احساس سیری وسفتی می‌کند اغلب به دلیل گاز اضافی که توسط باکتری‌های شکم تولید می‌شود )اگرعلائم نفخ شکم بصورت مکرر وهمراه با یبوست صورت بگیرد ممکن است نشان دهنده سندرم روده تحریک پذیر باشد.احتمال ابتلا به سندرم تحریک پذیر روده در زنان نسبت به مردان دو برابر است واین شرایط در افراد زیر ۵۰ سال متفاوت است. بیماری‌های التهابی روده از شیوع کمتری نسبت به سندرم روده تحریک پذیر بر خوردار هستند نباید اشتباه گرفته شود.
   • درمان سندرم روده تحریک پذیر(IBS): به طور معمول شامل تغییر ات سبک زندگی که شامل،ورزش کردن،کاهش استرس ، خواب کافی ،مصرف غذاهای فیبردار ،کاهش مصرف لبنیات،کافئین، شیرین کننده‌های مصنوعی، پرهیز از مصرف گلوتن (پروتئین گیاهی در گندم وجو موجود است)،به کنترل آن کمک می‌کند وباعث کاهش تولید گاز خواهد شد.
   • طرز تشخیص سندرم روده تحریک پذیر(IBS): هیچ آزمایشی برای تشخیص سندرم روده تحریک پذیر وجود ندارد،تشخیص آن زمانی صورت می گیرد که علائم این بیماری ادامه داشته باشد و احتمال ابتلا به اختلالات گوارشی دیگر باشد. یکی از علائم این بیماری تغییر شکل مدفوع است ،معمولا مدفوع آبکی همراه با موکوس(خلط مانند) و تعداد دفعات زیاد دفع است وبیشتر مواقع رنگ مدفوع زرد است. در این بیماری روده‌ها صدای بیشتری از خود تولید می کنند وگاهی این بیماری با درد مفاصل همراه است. معمولا در (IBS) بیمار بیشتر ادرار می‌کند چونکه مثانه او بیش از حد فعال می‌شود و نگهداری ادرار کمی سخت می‌شود،اما اگر شخص اسهال داشته باشد با اولیگوری(کاهش حجم ادرار) مواجه می‌شود به علت دفع زیاد مایعات از طریق اسهال.
   • دلایل تحریک کننده برای سندرم روده تحریک پذیر: بعضی علل تحریک کننده برای شروع وشدت علائم عبارتند از الکل، کافئین، غذا‌های تند،پر چرب ،استرس و اضطراب.استفاده از فرآورده‌های گیاهی مانند کنگر فرنگی روغن ،نعناع ،زنجبیل وجنسینگ در بهبود (IBS) مؤثر می‌باشد.

   • چه زمانی برای علائم سندرم روده تحریک پذیر بیمار باید به پزشک مراجعه کند؟ بطور کلی اگر علائم زیر را مشاهده کردید به متخصص گوارش مراجعه کنید.

     • خونریزی مقعد، که یک عارضه جانبی است که در اثر یبوست سندرم روده تحریک پذیر می‌باشد .که بدلیل پارگی مقعد ایجاد می‌شود (ویا همچنین ممکن، است خون‌ریزی به دلیل بواسیر که همان هموروئید می است) اتفاق افتد. اگر مقدار زیاد خون در مدفوع دارید یا خون‌ریزی از بین نمی‌رود باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه شود.
     • کاهش وزن ،اگر(IBS) منجر به سوءهاضمه شود ممکن است با کاهش وزن لاغری همراه باشد.
     • تب ،استفراغ کم خونی.

7. سلیاک(Celiac): یک اختلال آلرژی وخود ایمنی روده باریک با زمینه ژنتیکی(ارثی) است. (در بیماری‌های خود ایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه با ساختن آنتی بادی به سلول‌های سالم ویا بعصی مواد غیر آسیب رسان حمله می کنند). در بیماری سلیاک، سیستم ایمنی ما گلوتن را به عنوان یک تهدید شناسایی می‌کند،آنتی بادی‌هایی که به این دلیل ساخته می‌شود به پرزهای روده باریک آسیب می رساند)، در صورتی که بیماران مبتلا به سلیاک پروتئینی از دسته گلوتن که در برخی از غلات مثل گندم ،جو ،جو دوسر وبعضی غذا‌های آماده وجود دارد مصرف کنند دچار عدم تحمل می شوند. ظاهرا ورود گلوتن به سلول‌های پرزهای رودمی‌شود. که موجب پاسخ سیستم ایمنی می‌شود.و واکنش التهابی ایجاد شده موجب تحلیل پرزهای روده باریک و کاهش فعالیت آنزیم‌های روده میشودو چون بخش عمده‌ای ازجذب مواد غذايي در پرزهای روده باریک انجام می‌شود،تحریک پرزها موجب عدم جذب مواد مغذی می‌شود. در اغلب موارد بیماری سلیاک ژنتیکی است ، واگیر دار ویا سرطانی نیست. این بیماری در کودکان معمولا هنگام دوران شیر خواری یا اوایل کودکی تا یکسالگی آغاز می‌شود،امکان دارد علائم هنگامی ظاهرا شود که کودک شروع به غذا خوردن می‌کند. در بزرگسالان علائم ممکن است به تدریج ودر عرض چند ماه وحتی چند سال بوجود آید.

   • علائم بیماری سلیاک: علائم این بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است،بعضی هیچ علامتی ندارند ولی بعضی درد شکم،اسهال، مدفوع چرب،کاهش وزن،احساس نفخ همیشگی،کاهش اشتها،دفع گاز زیاد،استفراغ،افت‌های دهانی، درد مفاصل،قاعدگی نا منظم، کم خونی و پوکی استخوان.
   • درمان بیماری سلیاک: گر چه سلیاک قابل درمان نیست ولی پرهیز از مصرف گلوتن معمولا آسیب به پوشش روده و سوء جذب ناشی از آن را متوقف می‌کند، وقتی فرد گلوتن را از رژیم غذایی خود حذف کند پرزهای روده باریک الگوی رشد طبیعی خود رااز سر می گیرد ودر عرض دو هفته بعد از قطع گلوتن احساس بهتری دارد.
   • تفاوت بیماری سلیاک وسندرم روده تحریک پذیر ؟ گاهی ممکن است بیماری سلیاک با بیماری سندرم روده تحریک پذیر اشتباه گرفته شود،که در صورت تشخیص اشتباه بیمارانی که بیماری سلیاک دارنداگر درمان مربوط به سندرم روده تحریک پذیر راانجام دهند بهبود نخواهد یافت. سلیاک یک بیماری خود ایمنی جدی ومادام العمر با پایه ژنتیکی قوی است و اغلب در خانواده‌ها دیده می‌شود ومحرک آن گلوتن است،موقعی که گلوتن خورده می‌شود بدن به پوشش روده باریک حمله می‌کند وباعث ایجاد مشکلات در سراسر بدن می‌شود،تنها درمان آن رژیم غذایی بدون گلوتن است. اگر این بیماری درمان نشود،عوارض شدیدی از جمله پوکی استخوان ،کم خونی، سوءهاضمه و مشکلات باروری ایجاد می‌کند. در صورتیکه سندرم روده تحریک پذیر، یک اختلال است وعلائم آن بصورت دوره‌ای بوده وهر دوره ممکن است هفته‌ها ویا ماه‌ها ادامه داشته باشد. اگر بیماری سلیاک بموقع تشخیص داده نشود می‌تواند عوارض شدیدی از جلوگیری از رشد گرفته تا نا باروری ایجاد کند. بیماران مبتلا به سلیاک ممکن است به سندرم روده عصبی مبتلا شوند(که علائم آن شکم درد در قسمت تحتانی یا کل شکم است،که معمولا بعداز دفع مدفوع کاهش می یابد) ،در صورتیکه بیماران سندرم روده تحریک پذیر به سندرم عصبی مبتلا نمی‌شوند.

8. یبوست: یبوست یکی دیگر از مشکلات سیستم گوارش است که تقریبا افراد زیادی با آن مواجه هستندکه در اثر تغذیه نادرست می‌باشد. در هر صورت این روده‌ها هستند که نمی‌توانند با حرکت طبیعی خود مدفوع را از سیستم گوارش خارج کنند. نیاز بدفع مدفوع در شرایطی که قادر به انجام این کار نیستند می‌تواند همراه با اختلالات گوارشی دیگر باشد. یبوست به عدم دفع مناسب مدفوع در طول هر هفته گفته می‌شود با این حال افرادی که دفع بسیار دردناک دارند نیز در گروه افرادی قرار می گیرند که با مشکل یبوست مواجه هستند. در شرایطی که یبوست گاه و بیگاه باشد وعلائم یبوست برای بیش از سه ماه بطول انجامد به آن یبوست مزمن گفته می‌شود. در هر حال درمان یبوست جدی است وباید حتما به پزشک مراجعه کرد.

   • علائم یبوست: دفع مدفوع کمتر از سه بار در هفته،مدفوع سفت،اعمال فشار برای دفع مدفوع،احساس وجود انسداد در رکتوم که از دفع جلوگیری می‌کند و احساس نا توانی در تخلیه کامل مد فوع از رکتوم.
   • درمان یبوست: مراجعه به پزشک و استفاده از دارو‌های تجویز شده. خوردن غذاهای حاوی فیبر زیاد،میوه‌ها، سبزیجات، نظیر آلو ،غلات سبوس دار، نوشیدن آب وسایر مایعات به اندازه کافی ،تخلیه مدفوع به محض احساس دفع،فعالیت‌های بدن به اندازه کافی،پیاده روی،،پرهیز از مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین و الکل.

9. کبد(Liver): کبد یک عضو گوارشی است که مایع صفرارا تولید می‌کند.صفرا مایع قلیایی است که شامل کلسترول ونمک‌های صفراوی می‌باشد.کبد علاوه بر مایع صفرا به تولید پروتئین‌ها ومواد بیوشیمیایی لازم جهت گوارش نیز می پردازد. کبد یک چهارم سمت راست بالای شکم وزیر پرده دیافراگم انسان را اشغال کرده است. دیگر وظایف کبد متابولیسم است.

   • وظایف کبد چیست: خون را از دستگاه گوارش قبل از انتقال آن به بقیه ارگان‌ها فیلتر می‌کند.
   • موادشیمیایی سموم را متلاشی ومتابولیزه می‌کند.
   • کبد در حفظ تعادل وتنظیم هورمون‌های بدن نقش مهمی دارد.
   • کبد پروتئین‌های لازم برای لخته شدن خون را ایجاد می‌کند.
   • محل ذخیره گلوکز خون است( کبد گلوکز را تبدیل به گلیکوژن کرده و ذخیره می‌کند ودر صورت لزوم دو باره گلیکوژن را به گلوکز تبدیل کرده وبه جریان خون وارد می‌کند).
   • محل ذخیره چربی‌ها،ویتامین‌ها،املاح معدنی مثل اهن،مس و سایر مواد مغذی است.
   • تولید صفرا، برای هضم چربی‌ها و جدا سازی ویتامین‌های محلول در چربی از روده باریک می‌باشد.

10. کبد چرب: یکی دیگر از انواع بیماری‌های دستگاه گوارش است. کبد در ربع فوقانی سمت راست شکم قرار دارد. در بیماری کبد چرب، چربی اضافی در سلول‌های کبد ذخیره می‌شود که ممکن است منجر به آسیب شدید کبد واحتمال در عملکرد آن می‌شود. کبد چرب اغلب در افراد هیچ علامتی ندارد وبا اندازه گیری سطح آنزیم‌ها ی کبدی ویا سونوگرافی کبد متوجه می شوند.

    • عوارض کبد چرب: کبد چرب ممکن است منجر به چاقی واضافه وزن،ابتلا به دیابت ، چربی خون و کلسترول بالا،احساس ضعف و خستگی،بی اشتهایی ، تهوع،درد در قسمت فوقانی سمت راست شکم،و زردی شود.
    • درمان کبد چرب: درمان اصلی این بیماری با تغییر سبک زندگی و درمان بیماری‌های همراه است،کاهش وزن بطور اصولی واهسته،کنترل قند وچربی خون،قطع داروهایی که عامل ایجاد کبد چرب هستندو مصرف ویتامینE با تجویز پزشک.

11. بیماری‌های مرتبط با کیسه صفرا(Gallbladder): یکی دیگر از انواع بیماری‌های دستگاه گوارشی،بیماری‌های صفراوی می‌باشد. در این بیماری‌ها عملکرد صفرا دچار مشکل می‌شود،که می‌تواند به تجمع صفرا در بدن وزردی پوست و علائم مشابه منجر شود.

    • سنگ کیسه صفرا: کیسه صفرا یک کیسه گلابی شکل است که در ناحیه تحتانی کبد قرار دارد .این کیسه محل تجمع صفرای تولیدشده توسط کبد است.واجازه می‌دهد که صفرا در دوازدهه(ابتدای روده باریک که به آن . اثنی عشری نیز می گویند) تخلیه شود،صفرا نقش مهمی در فرایند هضم مواد غذایی دارد ،وبا ایجاد امولسیون پایدار روی چربی‌های غذا در دوازده باعث تجزیه چربی‌ها می‌شود. گاهی در مجرایی که برای تخلیه صفرا به دوازده وجود دارد موادی رسوب می‌کندو سنگ تشکیل می‌دهد،ای سنگ مانع از تخلیه صفرا می‌شود. سنگ کیسه صفرا با درد بسیار شدیدی همراه است. احساس درد بین استخوان‌های شانه،زیر دنده سمت راست ،درد شانه راست می‌باشد،و نیز عرق کردن،بی قراری،درد زیاد پس از مصرف غذاهای چرب وحالت تهوع واستفاده از جمله علائم ناشی از سنگ صفرا می‌باشد.
    • انسداد کیسه صفرا: انسداد کیسه صفرا به معنای مسدود شدن مجاری صفرا ی است که موجب مانع شدن عبور صفرا ازکیسه صفرا به دوازده می‌شود. این وضعیت ممکن است به دلیل وجود سنگ صفراوی،التهاب و یا تنگی مجاری صفراوی باشد که عبور صفر ارا مسدود می‌کند،با انسداد کیسه صفرا،صفرا درون کیسه به میزان بیشتری جمع شده و علامتی مانند درد شدید شکمی ،ترشحات صفرا و تغییر رنگ پوست وچشم‌ها به رنگ زرد(یرقان)،تهوع، استفراغ،و خستگی ایجاد می‌شود

12. هموروئید(Hemorrhid): که بنام بواسیر معروف می‌باشد یکی دیگر از مشکلات گوارشی است که در اثر التهاب و کشیده شدن سیاهرگ‌های اطراف مقعد دراثر افزایش فشار در قسمت تحتانی راست روده ایجاد می‌شود که میتواند در اثر یبوست و یا نشستن طولانی در سرویس بهداشتی ،چاق بودن،ابتلا به اسهال مزمن ،باردار بودن یا بلند کردن مداوم وزنه‌های سنگین ایجاد شود. این بیماری می‌تواند درد ناک باشد ودرد که احساس مشود در ناحیه مقعد می‌باشد،خونریزی زمان اجابت ،بیرون زدگی ناحیه مقعد، خارش ومشاهده ترشحات لزج پس از دفع از جمله علائم هموروئید محسوب می‌باشد. برای بهبودی آن باید غذا‌های سر شار از فیبر،میوه ،سبزیجات، غلات سبوس دار و داروهای تجویز شده مصرف شود.

    • شقاق یا فیشر مقعدی: زخم‌های کوچک و طویلی در ناحیه مقعد هستند که می‌توانند همراه درد وخونریزی باشند. این زخم‌ها باعث ایجاد ضایعه گوشتی در اطراف مقعد نیز می شوند،در صورتی که شاهد ترک در اطراف مقعد هستید و در هنگام اجابت مزاج درد زیادی دارید حتما به پزشک مراجعه کنید.

مواد غذایی مفید برای بهبود عملکرد دستگاه گوارش:

1. ماست (این محصول لبنی حاوی باکتری‌های زنده‌مفیدی هستند که امتیاز مهمی برای هضم غذا محسوب می شوند.)
2. زنجبیل
3. سیب، بعلت داشتن نوعی فیبر بنام پکتین که علاوه بر رفع یبوست واسهال،خطز ابتلا به عفونت‌های روده والتهاب روده بزرگ را کاهش می‌دهد.
4. آب قلم گاو ویا گوساله حاوی ژلاتین است وباعث حرکت غذا در روده‌ها می‌شود،ژلاتین خصوصا برای افرادی که به التهاب روده مبتلا هستند مفید است. آب قلم حاوی یک اسید آمینه بنام گلوتامین است که از انسداد روده جلوگیری می‌کند و در درمان روده نیز مفید می‌باشد،این ماده مغذی حاوی ویتامین A,K،آهن، سلنیوم،روی می‌باشد.
5. رازیانه، حاوی فیبر زیادی است که علائم گوارشی مثل نفخ، درد شکم را کاهش می‌دهدو خاصیت ضد باکتری و ضد قارچ نیز دارد.
6. کفیر، انجیر، پاپایا، سبزیجات، میوه‌ها، چغندر خمیر سویا